a tak się dobrze zapowiadała...
ja - i moje książki
ja - i moja rodzina
ja - i moje zwierzęta
inni o mnie
rozmaitości
trofea
Dorota Terakowska - strona główna


"Czy możliwa jest współczesna
baśń dla dorosłych?"



Okłądki książek Kamil ma 12 lat. Jest moim bratem i chodzi do klasy VI. Kiedy zapytałam go, co to jest bajka, odpowiedział : "powieść, w której występują postacie fikcyjne, jest podział na dobro i zło". Zadając to samo pytanie dziecku 7-letniemu usłyszymy: "bajka jest o wróżkach, biednych ludziach, czarownicach, zwierzętach, zawsze kończy się dobrze". Do tej pory bajkę kojarzono zawsze z dziećmi. Bajki czyta się dzieciom na dobranoc, dzieci oglądają bajki przed zaśnięciem. W szkole uczy się naszych młodszych kolegów, że bajka jest utworem o treści zmyślonej, opartym na podaniach, legendach. Bohaterami bajek są zwierzęta, które mówią, ubierają się płaczą lub śmieją się. Ale czy te bajki odnoszą się tylko do dzieci?

Nie. Tak naprawdę dzieci to zupełnie przypadkowi odbiorcy. Dawniej bajka miała przynosić ludziom satysfakcję. Po ciężkiej pracy dorośli zasiadali przed kominkami w domu i rozpoczynali "wieczorny seans". Wzajemnie czytano sobie tekst, który miał pewną fabułę, pokazywał, że nie ma sytuacji bez wyjścia, że bohater przywróci baśniowy ład. Urok bajki polegał na roli "pocieszania". Dorośli odnajdowali w nich problemy i rozwiązania, z którymi borykali się każdego dnia. Ciekawostką jest to, że na wschodzie głównymi słuchaczami baśni byli sami mężczyźni (nie kobiety i dzieci!). Bajka mimo swojej bardzo prostej formy, nie była do końca rozumiana przez dzieci. Przywołujemy jako przykład "Kopciuszka" - na pozór bardzo prosty tekst. Ale zwróćmy uwagę na problematykę. Jest ona przecież bardzo poważna, bo podejmuje sprawę małżeństwa (czy dziecko to zrozumie?). Z czasem zaczyna się kształcić BAŚŃ LITERACKA. Forma przestaje być prosta, jest to bardziej wypowiedź autorska. Przedstawiona historia zostaje obudowana dodatkowymi wątkami. W efekcie końcowym zbliża się do utworu fabularnego, do powieści.

Następnym etapem kształtowania się bajki jest POWIEŚĆ BAŚNIOWA. Przyjmuje formę literacką, pojawiają się konteksty. Omawiając ten typ bajki pani Ługowska przywołuje jako przykład twórczość Doroty Terakowskiej, krakowskiej pisarki, której książki stały się bestsellerami, a nawet lekturami szkolnymi. Cechą specyficzną baśni Terakowskiej jest to, że akcja rozgrywa się dwu planowo: 1) tu i teraz; 2) na przestrzeni alternatywnej. Bohater zbliża się do granic innego świata, co jest zupełną nowością (w prostych formach, bohater żył tylko w jednym świecie). Poza tym autorka zdecydowanie rezygnuje z "happy endu", pozostawiając pewne wątki w zawieszeniu (postać może się jeszcze kiedyś odrodzić np. w innej książce). Celem tych niedopowiedzeń jest pobudznie w czytelniku walki ze złem, zmuszenie go do rozejrzenia się w świecie czy też do realizacji swoich możliwości. Następnie prof. Ługowska opowiada obecnym na wykładzie słuchaczom o ostatniej książce Doroty Terakowskiej p.t. "Tam gdzie spadają anioły" Baśń jeszcze świeża, bo wydana w 1999roku. Pisarka podejmuje w niej problem wiary. Główna bohaterka, mała dziewczynka o imieniu Ewa, jest świadkiem walki anioła białego (dobrego) z aniołem czarnym (złym), podczas której anioł dobry traci skrzydło. Jak się później okazuje jest to anioł stróż Ewy, a po tym zdarzeniu dziewczynka jest prześladowana (ciężko choruje). Żeby się pozbyć "nieprzyjemności" musi pomóc aniołowi. Ale jak to zrobić? Jak te wszystkie wydarzenia traktują rodzice? Niestety nic nie rozumieją. Ojciec - komputerowiec, widzi Boga w komputerze, a matka to rzeźbiarka pozbawiona uczuć...

Jak kończy się cała historia? Zupełnie niespodziewanie. W pewnym momencie to ojciec Ewy staje się głównym bohaterem, który odnajduje w sobie duszę (pomaga mu w tym mucha). Terakowska pokazuje czytelnikowi w baśni, że poza wiedzą istnieje wiara, że można dotrzeć do zasad, które rządzą naszym myśleniem. Baśń tej współczesnej pisarki pokazuje, więc znajomość ludzkich losów, dotyka problemów istotnych w naszym życiu (np. wiary), mów w przenośni o naszej rzeczywistości.

Czy istnieją współczesne baśnie dla dorosłych? Tak. Ich autorką jest Dorota Terakowska.


wykład prof. Jolanty Ługowskiej - według Karoliny Śwątek


Poprzednia strona